Artikel: Hoe meet je de dichtheid van een ei?

Yme Braaksma heeft een artikel gepubliceerd in de NVOX, dat is een blad voor docenten natuurwetenschappen. Veel scholen starten in 4-havo het vak NLT met de module ‘Het Beste Ei’. Eén van de eerste proefjes, bedoeld om het lab te leren kennen, is het meten van de dichtheid van een ei. 

TOA Yme Braaksma vroeg zich af of dat beter kan…

‘Elk jaar staat bij ons de module ‘Het Beste Ei’ op het programma, waarin de leer- lingen onder andere gevoel krijgen voor nauwkeurigheid en meetfouten.

Zo is de simpele opdracht om de dichtheid van een ei te bepalen door het meten van de massa en het volume een mooie aanlei- ding om te praten over het doorwerken van meetfouten. De massa is nooit een groot probleem. Voor een paar euro kun je al een weegschaal aanschaffen met een nauwkeu- righeid van twee significante cijfers achter

de komma. Bij een ei van 50 tot 60 gram is dan de afleesfout 1‰ of lager. Het volume daarentegen is een stuk lastiger. Een model uitgaande van een cirkel voor de breedte van het ei en van een paar elkaar kruisende ellipsoïden voor de lengte, geeft geen nauw- keurige schatting. Er zijn weinig eieren die voldoen aan deze geïdealiseerde vorm. Echte eieren hebben een te scherpe of te afgeplatte punt, een niet helemaal ronde achterkant of niet een geheel gladde schaal.

De methode in de module gaat uit van onder- dompeling. Een maatcilinder wordt gevuld met water tot een streepje, daarna gaat het ei erin en vervolgens wordt de maatcilinder weer afgelezen. Het verschil is het volume van het ei. Een simpele methode, maar niet erg precies. Voor een ei heb je al gauw een maatcilinder nodig van 500 mL, anders past het ei niet door de opening. De streepjes staan vervolgens om de 10 mL en mede vanwege de meniscus kun je met een goede schatting niet veel nauwkeuriger aflezen dan op 5 mL. Op een ei van 50 tot 60 mL is dat toch gauw zo’n 10%. Rekening houdend met wat er in de module wordt geleerd – een be- rekening is nooit nauwkeuriger dan de meest onnauwkeurige gegeven meetwaarde – begin je als toa of docent toch al gauw te denken: kan dat volume meten niet beter?’

Lees hier het artikel op bladzijde 18 en 19 in magazine NVOX.